Бастауыш сынып оқушыларымен жүргізілетін жаттығулар

Бастауыш сынып оқушыларымен жүргізілетін психологиялық
 ойын – жаттығулар

Ойын – баланың жан серігі 

Ойын – баланың ойын дамытатын басты құрал 

      Психологиялық ойын-жаттығулар баланың жан-дүниесінің, рухани жай-күйінің үйлесімді дамуына ықпал етеді. Баланың сезім әрекетін, әсерленушілік деңгейін анықтау үшін қолданылады. Баланы үлкендермен және достарымен қарым-қатынас мәдениетіне тәрбиелеп, өз пікірлерін айтып жеткізе білуге көмектеседі. Ойындар мен жаттығулар барысында балалар шешімді өздігінен шығаруға үйренеді. Психологиялық ойын түрлері оқу іс-әрекеттерінде және оқудан тыс уақытта қолдану өте тиімді екенін баршамыз білеміз. Бұндай ойындар баланың жалпы психологиясын, есте сақтау, ойлау, қабылдау қабілеттерін дамытып қана қоймай, қимыл-қозғалыстарын, бақылағыштық қасиеттерін де дамытады. Ендеше, балалардың шығармашылығын дамыту, белсенділігін, іскерлігін арттыру мақсатында бастауыш сынып оқушыларымен жүргізілетін психологиялық ойын - жаттығуларын ұсынамын. 

«Биг-бен»

Мақсаты: қатысушылармен амандасу, жағымды  көңіл-күй , жақсы қарым-қатынас орнату.

Барысы: Өзімізді Лонданда жүрміз деп елестетеміз. Лондандағы «Биг-бен» сағаты 1 рет соққанда, барлық адамдармен қол алысып амандасамыз. Сағат тілі 2 рет соққанда барлық адамдармен құшақтасып амандасамыз. 3 рет соққанда адамдардың құлақтарына комплимент айтамыз. 

«Шу қабырғасы»

Мақсаты: қолдаушы атмосфераны құру. 

Ойынның барысы: Ойыншылар үш топқа бөлінеді, олардың қатысушылары бір-біріне параллель сызықтарда тұрады. Бір команда «жасырушы » рөлін ойнайды, екіншісі - «шу қабырға», ал үшіншісі - «табушы». Ойын барысында барлық командалар үш рөлден өтуі керек. Ойын «жасырушы» бірінші командасы сөз (фраза) ойлап тапқанынан басталады. «Жасырушы» топ, жүргізуші белгісінен кейін құпия сөзін   «шу қабырғаға» қарағанда қатты айқайлауға тырысуы керек, ал «шу қабырғасы» мүмкіндігінше қатты шу шығаруға тырысады. Ал «табушы» тобы бірінші топтың айтқан сөзін табуы қажет. Әр команда үш рөлден ойнаған кезде ойын аяқталады. 

 «Құпия»

Мақсаты:   жақсы қарым-қатынас қалыптастыру; ұялшақтықты жеңу.

Ойын барысы: жүргізуші барлық қатысушыларға ұсақ заттарды таратады: түйме, кішкентай ойыншық т.б.…. Бұл құпия. Қатысушылар екі-екіден біріктіріледі. Олар бір-бірін өздерінің «құпиясын» көрсетуге көндіру керек. Балалар сендірудің мүмкіндігінше көп тәсілдерін ойлап табуы керек (болжау; комплименттер айту; сыйластық көрсету, уәде беру; қолында бір нәрсе бар екеніне сенбеу, ...)

«Шеңбер бойынша сурет салу» 

Мақсаты: тұлғааралық байланыс орнату; топта қолайлы микроклимат құру; ұсақ моториканы және қиялды дамыту.

Ойынның барысы: барлығы шеңберде отырады. Әр қатысушыда қағаз, қарындаш немесе қалам бар. Бір минут ішінде барлығы парақтарына бір нәрсе салады. Содан кейін парақ оң жақтағы көршісіне беріледі, ал парақ сол жақтағы көршісінен алынады. Олар бір минут ішінде сурет салуды бітіріп, қайтадан парақты оң жақтағы көршісіне береді. Ойын парақ иесіне оралғанша жалғасады. Содан кейін барлығы қарастырылып, талқыланады. Салған суреттерінен көрме ұйымдастыруға болады.

«Теріс ел»

Мақсаты: Ақылмен ойша әрекет ету қабілеттерін жаттықтыру

Жүргізілу барысы: балалар шеңбер жасап отырады. Жүргізуші үш әріптен тұратын сөзді айтады да, допты лақтырады. Допты ұстаған ойыншы жүргізушінің айтқан сөзін теріс қайталауы тиіс ( күн – нүк, көз – зөк, сан – нас). Теріс оқылған сөздің мағынасы болмауы да мүмкін. Ойынның қиындығы сөздің ұзақтығына байланысты болады. 

«Мимикалық гимнастика»    

Мақсаты: көңіл-күйге сәйкес мимиканы түсінуге үйрету; өзінің эмоционалды күйін бақылай алу.

Ойын барысы: балаларға кейбір эмоцияларды: таңдану, қорқу, ашу, қайғы, қуаныш, қуанышты қалай дұрыс көрсетуге болатындығын білуге көмектесетін мимика көмегімен қарапайым жаттығуларды орындау ұсынылады. Эмоциялар түрі карталарда жазылады. Бала картаны алып, картадағы эмоцияны бейнелеп көрсетеді. Қалған балалар көрсеткен эмоцияны болжап табу қажет. Балалар мимиканы жақсы біліп таба бастағаннан кейін, оларға ым-ишара мен қиялдағы жағдайды қосуға ұсыныс беруге болады. Мысалы, бала «қуаныш» эмоциясы бар картаны шығарды. Ол қуанышты бейнелеп қана қоймай, өзін белгілі бір жағдайды қосып көрсетуі қажет: ағаштың астынан сыйлық тауып алғанын, портретті жақсы салған, аспанда ұшақ көрген, ....) 

«Үй. Адам. Жер сілкінісі»

Мақсаты: қолдаушы атмосфераны құру.

Ойын алаңы: ойын далада да, бөлмеде де онатылады.

Ойынның барысы:

Барлық қатысушылар үш топқа бөлінеді. Әр топта екеуі қолдарын біріктіріп, кіші шеңбер құрайды - бұл «үй», ал үшінші қатысушы шеңбер ішінде тұрады - бұл «адам».

Жүргізуші бұйрығымен: «адамдар» - «үйлер» орнында қалады, ал «адамдар» тұрғылықты жерін ауыстырады.

Жүргізушінің пәрмені бойынша: «үйлер» - «адам» орнында тұрады, ал «үйлер» қолдарын ажыратпай, жаңа «адам» іздейді.

Жүргізушінің бұйрығы бойынша: «жер сілкінісі» - қатысушылар жаңа «үйлер» мен жаңа «адамдар» құра отырып, араласады.

Жүргізуші қатысушылардың команданы орындау кезінде біреуінің орнына тұра алады. Бос қалған қатысушы жүргізуші болады.

Жіпке тізіл

  Балалар шеңбер бойымен тұрады, екі қолымен жіпті ұстайды, содан кейін жіп тартылады және қатысушылар бір-біріне мықтап тұруы үшін байланады. Содан кейін: «Көздеріңді жауып, ашпаңдар» деген бұйрықты орындаңыз . Тапсырма: «Шаршы қалыптастыру». Топ шаршы болып шықты деп шешкеннен кейін ғана бәрінің көздерін бірге ашуға болады. Осы жаттығудан және қысқа үзілістен кейін тағы да шеңберге тұрып, көзді жұмып, (келесі тапсырма): тең бүйірлі үшбұрыш құруды ұсынады. Көзін ашқандар ойыннан шығады және топқа осы жаттығуды талқылауға көмектесетін бақылаушылар бола алады. Ойынды жалғастыра беруге болады, тапсырманы қиындатып,  жұлдыз, алтыбұрыш т.б. жасату. Бұл жаттығу топтық өзін-өзі ұйымдастырудың, лидерлерді табудың және лентены байланыс құралы ретінде қолданудың маңыздылығын көрсетеді. Талқылау барысында келесі сұрақтар қойылады: «Көшбасшы қалай ұсынылды? Мәселені шешудің ең қиын бөлігі қандай болды? 

Титаник

Мақсаты: Елесті, шығармашылық ойлауды дамыту. 

Барысы: «Балалар, сендар жұпқа бөлініп, кім А, ал кім Б болады екенін анықтаңдар. Барлық А-лар үстел басын жақындап алдарына қағаз, қолдарына қарындаш алып тұрады. Барлық Б-лар маған жақындайды мен олардың құлақтарына кез келген бір кинонын (аң, жануарлардың) атын айтамын. Олар А - лардың арқаларына сол киноның суретін салады, ал А-лар сол суреттерді қағазға салып қай кино екенін тауып алу керек. Егер А-лар киноның атын тауып алса, дауыстамай

Б - лардың құлақтарына сыбырлай қояды. Содан кейін балалар орындарымен ауыстырылады.»